Thứ hỏng lúc 2 giờ sáng là của bạn, không phải của họ

Hai giờ sáng, điện thoại mình sáng lên. Một bạn khách nhắn: Chị ơi, em vừa chuyển khoản mà không thấy gì báo về, em lo quá. Bạn ấy ở múi giờ khác, với bạn ấy đang là giữa ngày. Mình ngồi dậy, mở máy. Mình bấm vào chỗ lẽ ra hiện đơn hàng. Trống trơn. Mình bấm lại. Vẫn trống.

Không phải mình làm sai. Phần mềm mình đang thuê ngoài để nhận đơn bị trục trặc. Mình ngồi đó, hai giờ sáng, và mình không làm được gì. Mình mở trang trợ giúp của họ, gõ vào ô nhắn, rồi chờ. Bên kia có người trực không, mình cũng không biết. Bạn khách của mình thì đang chờ mình. Còn mình thì đang chờ một người lạ ở một công ty mình chưa từng gặp mặt.

Bạn đã bao giờ ở trong khoảnh khắc đó chưa. Khoảnh khắc bạn nhận ra thứ quan trọng nhất với việc làm ăn của mình lại nằm trong tay người khác.

Tiện lợi không phải là làm chủ

Đi thuê phần mềm rất tiện. Bạn bấm vài nút, trả tiền hằng tháng, mọi thứ chạy. Mình hiểu vì sao ai cũng chọn cách đó, mình cũng từng chọn. Lúc trời yên biển lặng, đi thuê sướng thật. Bạn không cần lo gì.

Nhưng tiện lợi và làm chủ là hai chuyện khác nhau.

Bạn thuê một căn nhà đẹp. Bạn treo tranh, bạn kê bàn ghế, bạn nấu ăn trong đó mỗi ngày. Bạn sống ở đó lâu đến mức quên mất nó là nhà thuê. Rồi một đêm ống nước vỡ. Bạn không có chìa khóa phòng kỹ thuật. Bạn không được tự sửa. Bạn chỉ có mỗi số điện thoại của chủ nhà, và chủ nhà thì đang tắt máy đi ngủ.

Cái giá của việc đi thuê không nằm ở khoản tiền hằng tháng. Nó nằm ở khoảnh khắc hai giờ sáng đó. Nằm ở chỗ, đúng lúc bạn cần hành động nhất, bạn lại không có quyền hành động. Bạn bị khóa ngoài chính việc làm ăn của mình.

Làm chủ nghĩa là bạn mở ra sửa được

Mình không nói bạn phải tự làm mọi thứ. Không ai làm được thế. Nhưng có một thứ bạn nên giữ cho riêng mình. Đó là cái gốc.

Cái gốc là gì. Là danh sách khách hàng của bạn. Là ai đã mua gì, đã trả bao nhiêu, đã nhắn gì cho bạn. Là những luật lệ riêng của bạn, kiểu nếu khách này mua thì gửi lời cảm ơn thế này, nếu khách kia im lặng lâu thì nhắc nhẹ thế kia. Đó là quan hệ giữa bạn và người tin bạn. Cái đó phải là của bạn.

Khi bạn giữ cái gốc trong tay, mọi chuyện đổi khác. Hai giờ sáng, thứ gì hỏng, bạn mở ra và bạn nhìn thấy. Bạn thấy đơn của bạn khách kia thật ra đã về, chỉ là chỗ hiển thị bị lỗi. Bạn nhắn lại cho bạn ấy trong hai phút: Chị nhận được rồi em, yên tâm nhé. Xong. Bạn không chờ ai cả.

Còn cái ngọn, cái phần chỉ để cho đẹp, cho tiện, thì cứ thuê. Thuê chỗ gửi email đi. Thuê chỗ hiện trang web. Những cái đó hỏng thì thay cái khác được, vì ruột nằm ở nhà bạn rồi.

Sự khác nhau giữa người chờ và người sửa không phải là giỏi kỹ thuật hơn. Là người sửa giữ chìa khóa nhà mình.

Một việc nhỏ bạn làm được hôm nay

Bạn chưa cần xây gì cả. Hôm nay bạn chỉ cần trả lời một câu hỏi thành thật.

Lấy một tờ giấy. Viết ra: nếu ngay bây giờ cái phần mềm mình đang thuê tắt ngúm, mình có còn giữ được danh sách khách của mình không. Mình có biết ai đã mua gì không. Mình có cách nào liên lạc lại với họ không.

Nếu câu trả lời là có, bạn đang đứng trên đất của mình. Mừng cho bạn. Nếu câu trả lời là không, bạn vừa tìm ra điều quan trọng nhất cần làm trước tiên. Không phải để hoảng. Chỉ để biết. Biết rồi thì bắt đầu được.

Cái gốc không cần to. Ban đầu nó có thể chỉ là một bảng danh sách bạn tự giữ, ghi tên khách, họ mua gì, ngày nào. Nhỏ thôi, nhưng là của bạn. Từ hạt đó, hệ thống lớn lên.

Kỳ tới mình kể bạn nghe chuyện này: hầu hết chúng ta trả tiền cho một trăm tính năng, mà thật ra mỗi ngày chỉ đụng tới năm cái. Biết được năm cái đó, phần bạn phải tự xây bỗng nhỏ lại, gần đến mức làm được. Bạn thử làm câu hỏi trên trước đã, rồi mình đi tiếp nhé.